Günümüz küresel dünyasında şirketlerin rekabet gücünü artırması, farklı uzmanlıklara sahip yetenekleri bünyelerine katmasıyla yakından ilgilidir. Türkiye’de faaliyet gösteren yerli ve yabancı ortaklı şirketler, uluslararası pazarlara açılmak veya teknik uzmanlık açıklarını kapatmak amacıyla yabancı uyruklu personel istihdamına sıklıkla başvurmaktadır.
Ancak Türkiye’de yabancı uyruklu bir çalışanı yasal olarak istihdam edebilmek için belirli mevzuatlara ve usullere uyulması şarttır. Bu sürecin en önemli adımı ise Çalışma İzni alınmasıdır.
Bu yazımızda, şirketlerde yabancı personel istihdam ederken dikkat edilmesi gerekenleri, başvuru şartlarını ve sürecin adımlarını detaylarıyla ele alıyoruz.
Yabancı Çalışma İzni Nedir?
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca, Türkiye’de bağımlı veya bağımsız olarak çalışmak isteyen yabancıların, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan izin almaları zorunludur. Alınan çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer. Dolayısıyla çalışma izni olan bir yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek yoktur.
Şirketler İçin Başvuru Kriterleri (Değerlendirme Kriterleri)
Bakanlık, çalışma izni başvurularını değerlendirirken hem işverenin hem de istihdam edilecek yabancının belirli kriterleri taşıyıp taşımadığına bakar. Şirketlerin karşılaması gereken başlıca temel kriterler şunlardır:
- 5 Türk Vatandaşı İstihdamı Kuralı: Çalışma izni talep edilen her bir yabancı personel için, şirkette en az 5 T.C. vatandaşı personelin tam zamanlı olarak çalışıyor olması gerekir. (Şirket ortağı olan yabancılarda ilk altı ay bu şart aranmayabilir.)
- Ödenmiş Sermaye ve Ciro Şartı: Başvuru yapan şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL olması veya brüt satışlarının en az 800.000 TL ya da son yıl ihracat miktarının en az 250.000 ABD Doları olması beklenir.
- Ücret Seviyesi Kuralı: Yabancı personele ödenecek aylık ücret, personelin üstlendiği görev ve pozisyona uygun olmalıdır. Bakanlık, asgari ücretin katları şeklinde belirli alt sınırlar belirlemiştir:
- Üst düzey yöneticiler ve pilotlar: Asgari ücretin 6,5 katı
- Birim müdürleri, mühendis ve mimarlar: Asgari ücretin 4 katı
- Uzmanlık ve ustalık gerektiren işler, öğretmenler: Asgari ücretin 3 katı
- Diğer görevler (Satış elemanı, pazarlama uzmanı vb.): Asgari ücretin 1,5 katı
Başvuru Nasıl Yapılır?
Çalışma izni başvuruları tamamen dijital ortamda, e-Devlet üzerinden (e-İzin sistemi) gerçekleştirilir. Başvuru süreci iki şekilde yürütülebilir:
1. Yurt İçi Başvuru
Eğer yabancı personel, Türkiye’de en az 6 ay süreli geçerli bir ikamet iznine sahipse başvuru doğrudan yurt içinden işveren tarafından yapılır.
2. Yurt Dışı Başvuru
Yabancı personelin Türkiye’de ikamet izni yoksa, kendi ülkesindeki (veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki) T.C. Büyükelçiliği veya Başkonsolosluğuna başvurarak bir “Referans Numarası” alır. İşveren, bu referans numarası ile Türkiye’den sisteme girerek başvuruyu tamamlar.
Başvuru İçin Gerekli Belgeler
İşverenden / Şirketten İstenen Belgeler:
- Çalışma izni başvuru dilekçesi ve formu
- Şirketin son durumunu gösterir Ticaret Sicil Gazetesi
- Son yıla ait, vergi dairesi veya yeminli mali müşavir onaylı bilanço ve gelir tablosu
- Şirketin güncel Vergi Levhası ve SGK Tescil Belgesi
Yabancı Personelden İstenen Belgeler:
- Pasaport fotokopisi (en az 6 ay geçerlilik süresi olan)
- Biyometrik fotoğraf
- İş sözleşmesi (İşveren ve yabancı personel tarafından imzalanmış)
- Türkçe tercümeli diploma veya geçici mezuniyet belgesi (Mesleki görevler için)
Kaçak Yabancı Çalıştırmanın Cezaları ve Riskleri
Çalışma izni olmaksızın yabancı uyruklu personel çalıştırmak, 6735 sayılı Kanun gereğince hem işveren hem de yabancı çalışan için ciddi idari para cezalarına yol açar.
- İdari Para Cezası: İzinsiz yabancı çalıştıran işverenlere her bir yabancı için yüksek miktarda idari para cezası uygulanır.
- Sınır Dışı (Deport) Edilme: Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilir ve konaklama/seyahat masrafları işverene yükletilebilir.
- SGK Yaptırımları: Geriye dönük sigorta primleri ve cezai faizler tahakkuk ettirilir.
Özet ve Tavsiyeler
Şirketinizde yabancı personel istihdam etmek, iş gücünüze dinamizm ve uluslararası vizyon kazandırabilir. Ancak başvuru sürecindeki usulsüzlükler veya eksik belgeler başvurunun reddedilmesine ya da zaman kaybına yol açabilir.
Süreci eksiksiz yürütmek için:
- Şirketinizin mali ve istihdam şartlarını önceden kontrol edin.
- Görev tanımına uygun doğru ücret seviyesini belirleyin.
- Başvuruları güncel mevzuatı takip ederek veya bir uzman gözetiminde gerçekleştirin.